نقش ترکیه در سازمان دولت های ترک

5/5 - (1 امتیاز)

طی ماه‌های اخیر با افزایش تنش‌ها در منطقه قفقاز و قره‌ باغ، کشته شدن بیش از 100 نظامی ارمنستان و آذربایجان، سفر نانسی پلوسی به ارمنستان و میانجیگری اتحادیه اروپا در این منازعه تا مدتی توجه‌ها را به قفقاز جلب کرد.

نگارنده: خشایار نصیر

نقش ترکیه در سازمان دولتهای ترک / شاید بتوان گفت در 3 سال گذشته، ترکیه با حضور مؤثر در منازعه ناگورو-قره باغ توانسته است نقش خود را بیش از پیش در این منطقه پررنگ نماید، برای مثال می‌توان به دیدار رجب طیب اردوغان با سران ارمنستان و آذربایجان با میانجیگری اتحادیه اروپا در حاشیه اجلاس 4 گانه پراگ در روز جمعه 15 مهر سال جاری اشاره کرد.

سازمان دولتهای ترک

در این نشست، امانوئل مکرون، رئیس‌جمهور فرانسه و ویکتور اوربان نخست وزیر مجارستان نیز شرکت داشتند. بنابر گزارش خبرگزاری آناتولی، در جریان این گفتگوها از سازمان دولتهای ترک نیز سخن به میان آمد که اردوغان در همین زمینه به مکرون پیشنهاد داد که فرانسه نیز به این سازمان بپیوندد.

در این نوشتار قصد داریم به بررسی نقش و اهمیت سازمان دولتهای ترک و نقش ویژه ترکیه در آن بپردازیم.

سازمان دولتهای ترک

آشنایی با سازمان همکاری دولتهای ترک

سازمان دولتهای ترک که در گذشته به شورای ترک نیز مشهور بوده، سازمانی بین‌المللی با عضویت کشورهای قزاقستان، قرقیزستان، ازبکستان، جمهوری آذربایجان و ترکیه و عضویت ناظر ترکمنستان و مجارستان می‌باشد.

اوکراین در سال 2020 و جمهوری ترک قبرس شمالی در سال 2022 نیز ابراز تمایل به عضویت ناظر در این سازمان کردند.

این سازمان در سال 2009 با پیشنهاد نورسلطان نظربایف رئیس‌جمهور وقت قزاقستان در نخجوان، جمهوری آذربایجان تأسیس گردید و بر اساس توافقنامه نخجوان که اساسنامۀ این سازمان می‌باشد 10 هدف اصلی برای آن تعریف شد:

1- تقویت اعتماد متقابل و دوستی بین اعضا

2- اتخاذ مواضع مشترک در مسائل سیاست خارجی

3- هماهنگی مبارزات علیه تروریسم، جدایی طلبی، افراط‌گرایی و جرائم بین‌المللی

4- گسترش همکاری‌های منطقه‌ای و دوجانبه در زمینه‌ی منافع مشترک

5- ایجاد شرایط مساعد برای تجارت و سرمایه‌گذاری

6- هدفگذاری در جهت رشد و توسعه همه جانبه و متوازن اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی

7- گسترش تعامل در زمینه های علمی، تکنولوژیک، آموزش، بهداشت و درمان، فرهنگی، ورزش و توریسم

8- توسعه تعامل رسانه ‎های جمعی و سایر ابزارهای ارتباطی

9- تقویت همگرایی میان کشورهای عضو

10- تبادل اطلاعات و افزایش همکاری‎ های حقوقی

کادر رهبری این سازمان شامل دبیرکل، رئیس و رئیس افتخاری می‎‌باشد که در حال حاضر به ترتیب بغداد امریف دیپلمات قزاقستانی (دبیرکل)، رجب طیب اردوغان رئیس‌جمهور ترکیه (رئیس سازمان) و نورسلطان نظربایف رئیس‌جمهور سابق قزاقستان (رئیس افتخاری) می‌باشند.

 سازمان دولتهای ترک تا پیش از سال 2020 سازمانی حاشیه‌ای و کم اهمیت در آسیای مرکزی، قفقار و خاورمیانه به حساب می‌آمد، اما از سال 2020 مجموعاً 3 رویداد مهم باعث افزایش تدریجی نقش این سازمان در نظام بین‌الملل شده است:

اولین رویداد پیشنهادی بود که روسلان کازابایف وزیر امور خارجۀ قرقیزستان برای تأسیس یک صندوق سرمایه‌‎گذاری مشترک در دیدار با مولود چاووش اوغلو همتای ترک خود ارائه کرد که مورد استقبال ترکیه واقع گردید که در پی آن ملاقاتی میان امریف دبیرکل سازمان با لطفی الوان وزیر خزانه‌داری و دارایی ترکیه صورت پذیرفت. در سپتامبر سال 2021 نیز وزرای دارایی کشورهای عضو، مذاکره برای تأسیس این صندوق را رسماً آغاز کردند.

دومین رویداد مهم امضای توافقنامۀ انتقال گاز طبیعی میان اتحادیه اروپا و جمهوری آذربایجان است.

در 28 جولای مصادف با 6 مرداد سال جاری اورسولا فان درلین رئیس کمیسیون اروپا اعلام کرد که اروپا قصد دارد خرید گاز از جمهوری آذربایجان را دوبرابر کند. با توجه به آنکه گاز آذربایجان از طریق خط لوله تاناپ ( TANAP ) که از خاک ترکیه می‌گذرد به اتحادیه اروپا صادر می‌شود. امضای این قرارداد اهمیت این خط لوله و اهمیت ژئواکونومیک  کشور ترکیه را بیش از پیش افزایش می‌دهد، چرا که خط لوله مذکور مقرون به صرفه‌ترین مسیر موجود برای انتقال گاز آذربایجان به اتحادیه اروپا می‌باشد.

شایان ذکر است پس از شروع جنگ اوکراین و افزایش تحریم‌ها علیه روسیه، مسیرها و منابع جایگزین برای خرید و انتقال گاز به اروپا بیش از پیش اهمیت می‌یابد. این طرح می‌تواند مشوقی برای سایر کشورهای عضو یعنی قزاقستان، ازبکستان و ترکمنستان جهت انتقال انرژی به اروپا باشد.

سومین رویداد مهم درخواست ترکیه برای پیوستن به سازمان همکاری شانگهای است.

گرچه این سازمان از همتایان غربی خود یعنی اتحادیه اروپا و ناتو ناکارآمدتر است اما برای ترکیه زمینه‌های جدید همکاری با کشورهای آسیای مرکزی را ایجاد خواهد کرد که در بلند مدت باعث افزایش نقش سازمان دولتهای ترک خواهد شد.

سازمان دولتهای ترک

جایگاه ترکیه در سازمان دولتهای ترک

با توجه به آنچه ذکر شد درمی‌یابیم که مهم‌ترین بازیگر سازمان دولتهای ترک به طور مستقیم و غیر مستقیم، کشور ترکیه است.

به علاوه از جنبه ژئوپلیتیک، ترکیه به دلیل همسایگی با جمهوری آذربایجان از اهمیت ویژه‌ای برای سازمان دولتهای ترک برخوردار است و از طریق این کشور و دریای خزر به کشورهای ساحل آن شامل قزاقستان، ترکمنستان، ایران و روسیه وصل می‌شود.

شایان ذکر است که با شروع جنگ اوکراین و افزایش تحریم‌‎ها علیه روسیه، ترکیه مقرون به صرفه‌ترین مسیر صادرات گازی و نفتی آذربایجان، قزاقستان و ترکمنستان به اتحادیه اروپا شده است، بعلاوه عضویت ترکیه در ناتو به افزایش امنیت این مسیر کمک می‌کند.

از منظر هویتی ترکیه بیشتر از هر کشور دیگری در این سازمان، داعیه رهبری جهان ترک زبان را دارد چرا که زبان ترکی استانبولی با اختلاف فاحش، بیشترین تعداد متکلمان را در مقایسه با دیگر زبان‌های آلتایی دارد و به غیر از جمهوری آذربایجان که اکثریت شیعه مذهب هستند، باقی سنی مذهب و از شاخۀ حنفی می‌باشند که زمینۀ عمیقتری را برای همگرایی ترکیه با این کشورها فراهم می‌نماید.

همچنین ببینید

تنش ترکیه و یونان از منظر حقوق بین الملل دریاها

دکتر محمد عیسی نژاد کارشناس مسائل بین المللی 21 شهریور 1401 دکتر رامین مردانی کارشناس …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.