ترکیه و راهبرد ترانزیت غلات

5/5 - (2 امتیاز)

پس از جنگ اوکراین و افزایش بیم ها در خصوص شیوع قحطی جهانی، ترکیه با همکاری مستقیم، با سازمان ملل متحد و طرفین جنگ، با ایجاد یک مرکز عملیات در استانبول که اجرای کریدور دریایی از دریای سیاه تا دریای مدیترانه نقش مهم و در مقیاس جهانی ایفا کرد.

صادرات غلات اوکراین

از دیرباز اروپای شرقی انبار غله جهان محسوب می شد، این نقش در عصر شوروی پررنگ تر شد، زمین های کوچک دهقانان ادغام شد، تاسیسات و ماشین آلات کشت و زرع تدارک دیده شد و دانش فنی و نیروی متخصص لازم مهیا شد، حال نیز با روند گرمایش جهانی انتظار می رود نقش کشورهائی چون روسیه و اوکراین پررنگ تر شود.

صادرات غلات اوکراین

 در سال (۲۰۲۱)، روسیه و اوکراین نزدیک به یک سوم عرضه جهانی گندم را تشکیل می‌دادند، همچنین روسیه بخشی از کود و ذرت و روغن آفتابگردان اوکراین نیز صادر می‌کرد. عمده صادرات غله اوکراین از بنادر دریای سیاه انجام می شد. اما حمله روسیه به اوکراین همه چیز را دگرگون کرد.

 محموله‌های غلات اوکراین از بنادر دریای سیاه پس از حمله روسیه متوقف شده و حدود ۲۰ میلیون تن غلات در این بنادر که حال مناطق جنگی محسوب می شدند، زیر بمباران و آتش گیر افتادند. البته این تمام ماجرا نبود، این دو کشور درگیر جنگ، علاوه بر غلات، جزو تولیدکنندگان عمده دانه های روغنی و روغن های نباتی بودند.

 جنگ علاوه بر خطر از بین رفتن محصولات انبارشده در بنادر دریای سیاه اوکراین، موجب از بین رفتن پنجره طلایی فرصت کشت برای سال آتی و عدم کشت به دلیل جنگ و ناامنی و نبود نیروی انسانی لازم و ملزومات کشت و زرع می شد. این حقایق باعث شد نه تنها وارد کنندگان غلات روسیه و اوکراین در کشورهای در حال توسعه، به خصوص کشورهای فقیر آفریقائی و لبنان، موجب گرانی و نایابی روغن های نباتی در اروپا و جای جای جهان شد.

در چنین شرایطی بود که، سازمان ملل متحد از هر دو کشور و همچنین همسایه دریایی آنها یعنی ترکیه درخواست کرده، تا یک کریدور دریایی برای صادرات غلات اوکراین از دریای سیاه ایجاد کنند. از همین روی، ترکیه با هماهنگی ایجاد شده با روسیه و اوکراین ماموریت غیرممکن صادرات غلات را انجام داد.

طرحی که نه تنها به دلیل موقعیت جغرافیایی این کشور (داشتن دو تنگه استراتژیک بسفر و داردانل عملی شد)، بلکه رابطه خوب آنکارا با کیف و مسکو، موجب آن شد که، این مشکل بزرگ حل شود و جهان از بیم یک قحطی مصنوعی بشر بگریزد.

 تلاش های وزارت امور خارجه و وزارت دفاع ترکیه بالاخره موثر واقع شد و صادرات غلات اوکراین از سر گرفته شد و ترکیه، اوکراین، روسیه و سازمان ملل متحد با میانجیگری شخص رجب طیب اردوغان (رئیس جمهور) و خلوصی آکار (وزیر دفاع ترکیه)، در 22 جولای سال میلادی جاری در استانبول سند مربوط به «انتقال امن غلات و مواد غذایی از بنادر اوکراین» را امضا کردند.

 مکانیسم رصد صادرات غله استانبول، مورد تمجید سازمان ملل متحد و بسیاری دیگر از نهادهای بین المللی و کشورهای ذی نفع و قدرت های جهانی قرار گرفت و توانست وجهه بین المللی ترکیه و پرستیژ آنکارا در برابر کشورهای جنوب بهبود بخشید.

جزئیات فنی این توافق چهارجانبه در رابطه با صادرات غلات اوکراین ، بین روسیه، اوکراین، ترکیه و سازمان ملل متحد بسیار دقیق و پیچیده بود و علاوه بر تعیین مسیر امن دریایی، حرکت ایمن کشتی‌ها در بنادر اوکراین و بازگشت هواپیماهای ترکیه در فرودگاه بوریسپول اوکراین و پایش و تضمین محموله ی کشتی ها در مسیررفت و برگشت توسط ترکیه است.

صادرات غلات اوکراین

این توافق پس از حادثه حمله به پل کریمه، نزدیک بود از هم بپاشد، که مجددا با وساطت و تلاش های دیپلماتیک و میدانی ترکیه بازاحیا شد. ترکیه این بار هم توانست با ایجاد توازنی بین تقاضاهای مسکو مبنی بر لغو برخی تحریم‌های غرب برای کمک به تسهیل صادرات غلات و کود، و البته خواسته های کیف در باب ضمانت‌های امنیتی برای بنادر خود این توافق را نجات دهد. در روز هفدهم نوامبر، اردوغان اعلام کرد که این توافق از ۱۹ نوامبر ۲۰۲۲ به مدت ۱۲۰ روز دیگر تمدید شده است.

صادرات غلات اوکراین

این خبر با استقبال جهانی روبرو شد و آنتونیو گوترش (دبیرکل سازمان ملل متحد)، با انتشار توئیتی از تمدید ابتکار صادرات غلات دریای سیاه استقبال کرد. وی در پیام خود نوشت: از آشتی تمام طرف‌های مربوطه برای تداوم ابتکار غلات دریای سیاه که از انتقال امن غلات، مواد غذایی و کود از اوکراین اطمینان حاصل می‌کند، استقبال می‌کنم.

دبیرکل سازمان ملل تصریح کرد: این توافق ، اهمیت دیپلماسی محتاطانه در دستیابی به راه‌حل‌های چندجانبه را نشان داده است. همچنین برخی سفرای مقیم در آنکارا از طرف ترک تشکر کردند. همچنین ویکتور اوربان، (نخست‌وزیر مجارستان) نیز طی سخنانی در نهمین نشست سازمان کشورهای تُرک در سمرقند از ترکیه به‌خاطر میانجیگری آن برای آغاز صادرات غلات اوکراین قدردانی کرد.

وی با اشاره به اینکه ترکیه در راستای جلوگیری از بحران غذا در جهان اقدامات موفقیت‌آمیزی انجام داده گفت: اگر بحران غذایی رخ دهد، موج مهاجرتی از سر می‌گیرد و مجارستان از آن متاثر می‌شود. 

همچنین هیتاناس ناوسدا (رئیس‌جمهور لیتوانی) طی نشست خبری مشترک با سائولی نینیسته (همتای فنلاندی) خود گفت: ترکیه در جنگ اوکراین-روسیه از حیث نظامی و انسانی نقش مهمی ایفا کرده است. 

ناوسدا درباره موضع ترکیه در جنگ روسیه-اوکراین اظهار داشت: هیچکس نباید شک کند که ترکیه هم در مسائل نظامی و انسانی و هم در توقف تجاوز روسیه به اوکراین نقش مهمی داشته است. وی با اشاره به تلاش‌های موفق دیپلماتیک ترکیه، بر نقش آنکارا در صادرات غلات اوکراین تاکید کرد.

برخی تحلیلگران با اشاره به تجربیات مثبتی که از توافق‌نامه غلات و در ادامه آن، تبادل اسرا بین روسیه و اوکراین به دست آمده است. 

گسترش این تفاهم و درک به مسیر مذاکره به نفع همه خواهد بود، معتقدند این گام کوچک و البته مهم، می تواند مسیر پیش روی مسکو و کیف برای صلح را نیز نشان دهد، امری که رئیس جمهور ترکیه نیز بر آن تاکید دارد وی معتقد است، که باید تلاش های ترکیه برای ایجاد و تداوم کریدور انتقال غلات را به منظور برقراری صلح کامل بین روسیه و اوکراین ادامه داد و این دو را به هم پیوند زد و اعتقادش براین است که، تنها راه دستیابی به صلح نیز گفت‌وگو و دیالوگ است.

همچنین اردوغان در مصاحبه ای در تاریخ ۱۲ نوامبر با اشاره به تمدید توافق صادرات غلات از بنادر اوکراین گفت: تعیین محدودیت زمانی برای تمدید قرارداد انتقال غلات اشتباه است. ما به آن‌ها گفتیم که مدت قرارداد هر چه بیشتر باشد بهتر است.

این گام ترکیه، نه تنها کشورهای وارد کننده غلات از اروپای شرقی را از یک معضل بزرگ و فاجعه انسانی نجات داد، بلکه برای کشورهای مرفه اروپائی نیز به معنای گریز از موج جدید پناهجویان بود. و برای ترکیه ای که در حال تلاش برای ایفای نقش های بزرگ تر و در سطح جهانی است، تمرینی خوب قلمداد می شود.

همچنین ببینید

مذاکرات آستانه

برگزاری نوزدهمین دور نشست آستانه

هیئت‌های ترکیه، روسیه و ایران به همراه نمایندگان سازمان ملل متحد، اردن و عراق و …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.