سلام به صلح در زمستان

4.8/5 - (6 امتیاز)
دکتر محمد عیسی نژاد

دکتر سید محمد عیسی نژاد

کارشناس مسائل بین المللی

29 آذر 1401

به لطف جنگ روسیه با اوکراین و تبحر مسکو در جنگ تلفیقی و نبرد نامتقارن و مبتنی بر تسلیحاتی  که اساسا سلاح نبایند باشند، زمستان امسال بسیار پر گمان و پیش بینی بود، این حدس ها و ابطال ها همچون غباری مانع از آن شد که نتوانیم درک کنیم زمستان در اروپای شرقی قبل از هر چیزی سرد است.

وقتی این واقعیت بسیط جغرلفیایی در کنار خاطرات مشترک اسلاوهای بزرگ و کوچک از جنگ پارتیزانی با ماشین جنگی آلمان نازی در عصر بمباران خبری و رسانه های جمعی و اجتماعی دیده وشنیده نشدند، امید بر اینکه کسی آموزه های تاریخی از گذشته را چراغ راه آینده کند، بسی خوش خیالی و خام اندیشی است.

جهان امروز به جای ایدئولوژی و باور قرن بیستم، درگیر سبک زندگی و سلبریتی های باد کرده است و اصل لذت در لحظه جای فهم و تعمق گذشته را گرفته است. چنین جهانی علی رغم ابزارهای سودمند دیجیتال و محیط وب، بیش از پیش با گذشته خود و میراث پیشینیان غریبه می شود و حاصل آن بیگانگی از خود و دیگری سازی نزدیکان است. چنین جهان آرام و متراکمی، امروز ما را مبدل به انبار باروتی وسط آتش بازی جشن سال نوی چینی می کند.

اما هنوز هم نباید ناامید شد. بیائید از کانونی ترین نقطه بحران شروع کنیم: اوکراین. اگر طبق پیش‌بینی‌ها زمستان پیش رو سردتر از میانگین چنددهه اخیر باشد، علاوه بر زندگی نرمال اروپایی ها، طرفین درگیر جنگ را نیز ناچار به توقف نبرد خواهد کرد.

 

شواهد میدانی حاکی از این است که هر دو طرف روسی و اوکراینی به جای پیش روی، به دنبال استقرار در مواضع مستحکم و متناسب برای دفاع در زمستان هستند و می‌خواهند تا بهار به جای تلاش پرهزینه و کم فایده برای پیش روی، بر امر آموزش نیروهای جدید و تسلیح و بازیابی نیروی سربازان خسته متمرکز شوند.

این اخبار با همه تلخی و ناخوشایندی اش، وجهی زیبا و ارزشمند دارد: امکان گشودن باب گفتگو. وقتی سربازها بیکارند، سیاستمداران با قطره ای فداکاری و دریائی از شجاعت می توانند ادامه راه جنگ را با دیپلماسی رقم بزنند، بارها دیده و خوانده ایم که نتیجه نهائی نه با خون سرخ جوانان بلکه با جوهر آبی قلم های پیران سیاست رقم خورده است.

باید پذیرفت که شرایط جهان بس بعید است به روز قبل از حمله روسیه به اوکراین بازگردد، اما بسیار محتملاست با فداکاری و شجاعت همه طرفین بدتر از این نشود. این گفتار را نباید با نگرش پاسیفیک های خوش خیال بین دو جنگ جهانی قرن بیستم مقایسه کرد، بلکه باید با آموزه های حوزه مطالعاتی تاریخ معکوس و آلترناتیو سنجید و ارزیابی کرد.

اگر به حوزه عملی بنگریم، شاید بد نباشد ترکیه همچون مورد ترانزیت غلات بخت خود را در گشودن باب گفتگوی مسکو و کیف بیازماید. دولت ترکیه با این کار نه تنها سایه شوم جنگ را ازسر جهان بر می دارد، بلکه سرمایه‌ای اجتماعی و اعتباری بین المللی هم برای انتخابات پیش روی خود دست و پا می‌کند.

ممکن است استراتژیست‌های ناسیونالیست و موتلف با اردوغان و منتقدان او بگویند که جنگ اوکراین، برای ترکیه حکم آشوبی سازنده را دارد و با دومین فروپاشی امپراطوری روسیه، راه برای طلوع عصر ترک ها و اردوی زرینی دیگری در اوراسیا مهیا می شود، و بر این اساس ترکیه نباید مانع از حرکت خرس زخمی اوراسیا به سوی دامگه حادثه شود.

اما کیست که نداند جنگ همچون جعبه یا خمره پاندورا است و باز کردن در آن، گزینه ای برگشت ناپذیر است. اگر این دسته از مشاوران و استراتژیست‌ها به تجربه سلاطین عثمانی در دوره پیش از آغاز جنگ جهانی اول و خوش‌بینی شان به بهبود امور با ورود به جنگ بنگرند، شاید در دیکته تصمیم خود کمی درنگ کنند.

پیش از آغاز جنگ در اوکراین، بسیاری گمان می کردند که این جنگ نیابتی غرب با روسیه، برای فرونشاندن مسکو و امکان تمرکز قوا در دریای چین جنوبی باشد، اما نقشه ها همیشه با میل و اراده طراحان پیش نمی رود، شاید ضعف فدراسیون روسیه به فروپاشی بدتر از پانزده پاره شدن شوروی بینجامد و رویای چینی‌ها برای گستراندن جمعیت انبوه خود در استپ های خالی از سکنه و دارای کانسارهای ارزشمند مغولستان، قزاقستان و روسیه عملی شود.

حتی در صورتی که نه چین و نه هیچ کشور دیگری در روسیه پسافروپاشی مداخله نکنند، جنگ های بزرگ و کوچک قدرتمندان محلی با انگیزه های قومی، دینی و اقتصادی و … گریزناپذیر می نماید.

بر همین اساس و در عصری که رهبران ایالات‌متحده صلاحیت و توان خود را بیش ازهر زمان دیگری در جهان از دست داده‌اند، باید رهبران اوراسیا و به خصوص آنهایی که نزد هر دو طرف جنگ اعتبار دارند، اقدام به میانجیگری کنند. آنها حتی اگر شکست بخورند، نام شان به خوشنامی در تارک تاریخ خواهد درخشید.

بیایید دوباره در تاریخ غوطه‌ور شویم، شاید اگر وودرو ویلسون، رئیس‌جمهور ایالات‌متحده در دوره پیش از شدت گرفتن جنگ بزرگ می دانست که صلح قابل حصول از طریق مذاکره در سال ۱۹۱۶ در سال ۱۹۱۸ با چه هزینه  گزافی به دست خواهد آمد، هرگز آن تعلل تاریخی را نمی کرد. باید به بی عملی در راه صلح شکاک و بدبین بود و حتی تلاش های بی نتیجه برای حفظ وضع موجود در برابر آینده حاصل از خون و آتش را ستود.

همچنین ببینید

اژدهای سرخ و سونامی بنفش در خلیج فارس

دکتر سید محمد عیسی نژاد کارشناس مسائل بین المللی 20 آذر 1401 فرش بنفش ریاض …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.